Skip to main content

Het Local Interstellaire Medium (LISM)

Erwin Verwichte
Vendelinus samenkomst 15 februari 2003




LISM?

Het LISM is het gas tussen de sterren tot op een afstand van enkele honderden parsecs van de zon.
De dichtheid en temperatuur varieert van plaats tot plaats.

Heliopause


Heliopause vormt begrenzing tussen zonnewind (heliosfeer) en het LISM op 100-150 AE. Omdat de zonnewind supersonisch is, is er een terminatieschok in de heliosfeer. Misschien ook een boegschok in het LISM? Voyagers hebben de terminatieschok nog niet bereikt.

Heliopause heeft druppelvorm omdat zon beweegt met een snelheid van 20 km/s in de richting van Hercules.

LISM absorbeert het UV

LISM laat niet licht van alle golflengtes door. LISM bestaat uit waterstof, helium en zwaardere elementen en die absorberen veel UV en EUV licht.

Daar de aardatmosfeer zowiezo al efficient het UV tegenhoudt, moeten de ruimte in om dit te kunnen meten. Voor het ruimtetijdperk dacht men dat het LISM een dichtheid van 1 atoom per kubieke cm heeft en dat men niet verder als 10 pc kon kijken!

MAAR de zon bevindt zich net in een ijl gebied waar we in bepaalde richtingen meerdere 100den pc ver kunnen zien!

Hoe de dichtheid van het LISM meten?

Witte dwergen hebben een heet oppervlak bestaande haast uit pure waterstof. Men kan voorspellen hoe hoeveel licht deze moeten uitzenden. Het vergelijk van theoretische en waargenomen spectra geeft de gemiddelde dichtheid van het LISM in de kijkrichting van de witte dwerg.

Rode dwergen hebben een relatie tussen de hoeveelheid rontgenlicht en UV licht dat ze uitzenden. Dus met het rontgenlicht (dat niet door het LISM wordt geabsorbeerd) kan men het voorspelde en waargenomen UV licht vergelijken. Er zijn veel rode dwergen in de buurt van de zon!

De Lokale Bubble (120pc)

Gevormd door SN, ellipsoid en meer uitgestrekt loodrecht op het galactische vlak. De dichtheid is daar kleiner, gemakkelijker voor de SN.

Boven Arcturus, op 25 pc, is er een Muur van dichter gas (visueel en UV), die uit de richting van de Sco-Cen associatie beweegt, misschien er vroeger deel van uitmaakte (Loop I)

De Locale "Fluff" is een gebied van hogere dichtheid (~0.1 atomen per cubieke centimeter). Deze struktuur is in de vaartrichting van de Zon!

De Lokale Bubble en geburen (500pc)

Er wijn meerdere ringen of muren van materie en andere bubbles, vermoedelijk ook ontstaan door SNs of sterwinden van hete, blauwe OB sterren.

In de Loop I bubble, zijn drie OB associations, die tezamen de Sco-Cen associatie heten. De wind van die assocatie blaasde de bubble maar drukt ook tegen de Lokale Bubble. Het wordt vermoedt dat deze een verzameling "muren" in de Lokale Bubble doet indringen.

CHIPS


Bronnen: http://spacsun.rice.edu/~twg/pc120.html
http://chips.ssl.berkeley.edu/